Volledig: “Something happened on the day he died / Spirit rose a metre then stepped aside / Somebody else took his place, and bravely cried / I’m a blackstar, I’m a blackstar” ~ David Bowie, Blackstar.

De afgelopen maanden is het stil geweest rondom mijn blog over ecopsychologie. De reden hiervoor was de verslechterende gezondheidstoestand van mijn vader gevolgd door zijn overlijden op 26 november 2022. Deze blog gaat dan ook over rouw.

Rouw is niet de spreekwoordelijke klap die komt, noch een aantal fases die je doorloopt waarna je klaar bent. “Rouw is anders leren vasthouden”, zegt Manu Keirse, klinisch psycholoog, rouwexpert en schrijver van onder andere “Vingerafdruk van Verdriet” en “Helpen bij Verlies en Verdriet”.  Mijn ervaring uit de jaren dat ik werkte met mensen die een dierbare hebben verloren, is dat er te vaak te gemakkelijk wordt gedacht over rouw. Enerzijds worden mensen verwacht door te gaan na het verlies van een dierbare en hun draai weer te vinden na pakweg een jaar. Anderzijds worden mensen vaak aangesproken op het zichtbaar uitblijven van uitingen van verdriet na het overlijden van een dierbare. Rouw is geen constante, rouw besluipt je soms van achteren om je dagenlang in zijn greep te houden en vervolgens weer te verdwijnen. Het kent geen definitief begin- en eindpunt.  

David van Reybrouck schrijft hierover in zijn treffende “Ode aan de Troost” woorden die mij bijzonder raken: “Die talloze momenten in mijn auto op de parking van het ziekenhuis: dat was rouw. Dat moeten bekomen van nog maar eens een bezoek aan die aftakelende man die ooit mijn vader was: dat was rouw. Dat lastige besef dat die man, ondanks alles, nog steeds mijn vader was: dat was afscheid.”.   

Rouw is niet alleen verdriet; rouw is ook liefde. Rouw is leren jezelf te verhouden tot veranderingen in jezelf, bij andere naasten en de wereld om je heen. Rouw is het constante omarmen van een leegte. De eerste dagen na de rouwplechtigheid van mijn vader vond ik het bevreemdend dat de wereld doorging alsof niets was veranderd, terwijl voor mijn gevoel de zwaartekracht had opgehouden te bestaan. Tegelijkertijd had ik de mensen om mij heen inniger lief dan ooit tevoren. Hoe om te gaan met dit alles? 

Stilletjes nadenkend over de zojuist geraadpleegde literatuur, komt ook een andere vraag bovendrijven: hoe komt het dat wij, als mensen, niet meer weten wat rouw is? Dat we tegen die 80-jarige vrouw die na 60 jaar haar man verliest, zeggen dat het bij de leeftijd hoort en dat ze leuke dingen moet doen met de tijd die haar rest? Of dat we een moeder die een kind heeft verloren na een jaar niet meer naar haar verdriet vragen? Het is geen lineair, statisch proces, maar blijft telkens terugkomen. Een constant opnieuw leren veranderen. Hoe hebben we verleerd wat daarin normaal is? Komt het doordat we de doden verbannen hebben uit het rijk der levenden, weggestopt in mortuaria en rouwcentra? Tot stof zult gij wederkeren; en dat stof zal worden opgenomen in de aarde en daaruit zal nieuw leven ontstaan. 

Aanvankelijk wilde ik schrijven over hoe ecotherapie kan bijdragen aan rouwverwerking. Ineens voelt het echter arbitrair om tips en adviezen te geven ten aanzien van dit onderwerp. Want wat zeg je tegen iemand in tijden van verlies en lijden? Wellicht helemaal niets. Wellicht is het beter te leren luisteren en aanwezig te zijn, zodat het leed tenminste voor een moment gedeeld kan worden. Alleen in verbinding kunnen nieuwe relaties worden gevormd en kan al dat is en niet meer is, anders worden vastgehouden. En dan zijn we toch weer terug bij de kern van ecopsychologie.

Ik wens jullie een fijn weekend toe. 

Deze keer een blog met een zomers tintje! Eerder schreef ik al dat de verbinding met de natuur versterkt kan worden door de cycli van de natuur te volgen en daar rituelen aan te koppelen. De kracht van dergelijke rituelen is dat ze leiden tot bewustzijn, stilstaan, meer verbinding met jezelf / de ecologieën waar je deel van uitmaakt en tot toegewijd handelen.

De zomer staat voor manifesteren, plezier en genieten. Dit seizoen symboliseert tevens de kindertijd, waarin spel en vreugde tot uiting komen. Traditioneel wordt het begin van de zomer gevierd tijdens de zomerzonnewende, of – in Christelijke culturen – met Sint Jan.  Deze feesten gaan vaak gepaard met vreugdevuren, dans, gelach en zang. In de meeste Europese culturen worden daarbij van oudsher lekker geurende kruiden geplukt en versieringen of kransen van bloemen gemaakt. Deze zijn niet enkel mooi om naar te kijken, maar dienen tevens vaak om kwade geesten te verjagen. Ook het ritueel van over het kampvuur springen dat in Antroposofische kringen vaak wordt uitgevoerd nog wordt, dient van oorsprong om jezelf te ontdoen van invloeden van kwade geesten.   

Voor een persoonlijk zomerritueel zou je jezelf de volgende vragen kunnen stellen: wat heb ik dit jaar gemanifesteerd en hoe kan ik dat op gepaste wijze vieren? Pluk bijvoorbeeld een mooi boeket bloemen, vlecht een krans, of maak iets anders moois ter decoratie van jouw huis dat je herinnert aan de successen van dit jaar – of nodig vrienden en familie uit voor een mooi kampvuur. 

Andere mogelijke vragen zijn: waar haal ik plezier uit? Hoe kan ik dit ten volste omarmen? Wat vind ik leuk om te doen? Waar geniet ik van? Dit kunnen grote dingen zijn zoals vakanties, maar ook kleine dingen zoals in de zon zitten, spelen met jouw kinderen, muziek luisteren of een gesprek met een vriend. Sta jezelf toe om deze dingen te doen en om er met volle overgave van te genieten.   

Soms kan het lastig zijn om voluit te genieten, of kan je je uitgeput voelen. De volgende meditatieoefening kan dan helpen om optimaal tot bloei te komen en vreugde te ervaren. 

Tuinmeditatie

Ga ergens zitten, liggen of wandelen waar je niet wordt gestoord. Als je het prettig vindt, mag je jouw ogen sluiten. Neem even de tijd om aan te komen in het hier-en-nu. Volg hoe jouw adem jouw lichaam in- en uitstroomt, zonder dat je probeert hier iets aan te veranderen. Voel hoe jouw lichaam contact met de ondergrond maakt (of beweegt tijdens het lopen wanneer je wandelt). Als je spanning voelt, laat die dan gemakkelijk en moeiteloos uit je lichaam de ondergrond in stromen. 

Stel je vervolgens voor dat jouw lichaam een tuin is. Je hoeft dit niet actief te bedenken, laat gewoon dit beeld en gevoel in jou opkomen.  Zijn er plekken waar bloemen, gewassen, bomen groeien? Hoe voelen deze plekken? Is er schaduw, zon? Is het er warm, koud? Geven ze je een prettig gevoel?

Zijn er ook plekken waar geen gewassen kunnen groeien? Die bijvoorbeeld droog zijn, of te weinig / te veel zonlicht hebben gehad? Wat hebben deze plekken nodig? Is dat water, vruchtbare aarde, schaduw of juist zon? Leg je handen op deze plekken en stel je voor dat je ze geef wat ze nodig hebben. Voel bijvoorbeeld hoe water uit je handen stroomt op plekken die te droog zijn, of zonlicht op te koude plekken. Ga hiermee door totdat het afgerond voelt. 

Neem vervolgens de tijd om de tuin als geheel te ervaren en te genieten van het bloeiende, groeiende gevoel. Ga hier zo lang mee door als je zelf wil. 

Ik wens jullie een fijne zomer toe. 

We leven in getroebleerde tijden, die veel tegenstellingen en conflicten met zich meebrengen. Niets lijkt meer waar, en oude denk- en handelswijzen falen. In deze chaos ligt echter ook de immense kracht om verandering door te voeren en de overgang naar een andere – betere – samenleving te bewerkstelligen; idealist als ik ben, geloof ik dat dat mogelijk is.  

De grootste uitdaging is om onze omgang met dieren, planten en al het andere dat de aarde te bieden heeft teweeg te brengen.  Dit is een probleem dat mij bijzonder aan het hart gaat. Op mijn 7e ontdekte ik dat ik al mijn hele leven vegetariër was, op mijn 15e werd ik veganist. Van kinds af aan maakte ik mij zorgen over milieuvervuiling, olievlekken op zee, plastic in de natuur. Dat dit niet alleen een gevoel is, maar ook harde realiteit, is de laatste decennia pijnlijk duidelijk geworden. Overbevissing, overkapping, smeltende poolkappen, opwarming van de aarde, massale uitsterfte, om maar een paar zaken te noemen. 

Waar is het toch zo misgegaan tussen de mens en de natuur? – Precies daar, zou Bruno Latour zeggen. Daar waar de moderniteit is ontstaan en we een onderscheid zijn gaan maken tussen natuur-cultuur, object-subject, ratio-gevoel. Zulke gesimplificeerde denkwijzen hebben de deur geopend naar grootschalige uitbuiting van dieren en exploitatie van de aarde. Willen we het tij keren, dan is de grootste uitdaging wellicht om de concepten waarmee wij de wereld categoriseren aan te passen.

In de meeste inheemse culturen – alsook in de cultuur van onze voorouders – beschouwen mensen zichzelf als een inherent onderdeel van de ecologie. We kunnen niet terug naar wat was – maar het aangaan van andere relaties met onze leefomgeving is waarschijnlijk de eerste stap naar een betere wereld. Ik wil die stap graag zetten. Doe je mee?

Vorige keer schreef ik over de theorie achter en onderzoek over Shinrin Yoku – bosbaden.
Deze blog gaat over de praktijk. Verbondenheid met de natuur bereik je immers door doorleefde ervaring.

Voor mij is dat gemakkelijk. Ik ben altijd het liefst buiten geweest. Door in de natuur te wandelen rust ik uit. Onder moeilijke omstandigheden stel ik mij het netwerk van boomwortels en mycelium onder mijn voeten voor en ik voel me gedragen. De wetenschap dat tot 20 bomen verderop weten dat ik eraan kom, hoe groot ik ben en hoe snel ik beweeg, maakt dat ik me gezien voel. Sinds de eerste lockdown ben ik begonnen met het aandachtig bestuderen van patronen in boombasten, de bewegingen en geluiden van bladerdekken. Daar waar mogelijk leg ik ze vast. Niets gaat boven de geur van een pas natgeregend bos. De natuur is mijn huis, in haar leg ik me ter ruste.

Het zijn dergelijke ervaringen die Shinrin Yoku probeert op te roepen. In Nederland zijn er meerdere aanbieders van bosbaadessies. Shinrin Yoku wordt in stilte uitgevoerd. Het looptempo wordt flink vertraagd, zodat je in staat bent om de aandacht volledig op de omgeving te richten. Het kan helpen om de aandacht eeerst naar binnen te richten, bijvoorbeeld door te focussen op de ademhaling en de beweging van het lichaam tijdens het lopen.

Vervolgens wordt dan de aandacht naar buiten gericht. Gebruik hierbij alle zintuigen en neem uitvoerig de tijd om details te bestuderen. 
Wat zie je? Welke bomen, planten, ondergrond, uitzichten? Welke patronen herken je in mossen en op boombasten, hoe bewegen de bladeren en wordt licht gereflecteerd?
Wat hoor je? Welke geluiden maken de ondergrond, de wind, aanwezige dieren? 
Wat ruik je?  Ruik bijvoorbeeld uitgebreid aan aanwezige bloemen.  
Wat voel je? Hoe voelt de lucht rondom je huid? Raak actief verschillende materialen aan en gebruik hierbij het gehele lichaam. Neem de tijd om op de ondergrond te liggen.
Wat proef je? Zijn er eetbare planten, bessen, vruchten, et cetera? 
Hoe veranderen de ervaringen naarmate je je voortbeweegt?

Na afloop kan je jezelf de volgende vragen stellen:
Hoe ervaar jij deze omgeving? Is daarin iets veranderd ten opzichte van voor de wandeling? 
Wat neem je mee van deze Shinrin Yoku sessie? Hoe kan je dit integreren in het dagelijkse leven? 
Was er iets anders in jouw houding ten opzichte van natuur en wat zou je daar verder mee kunnen doen?

Het behoeft natuurlijk geen verdere uitleg dat de ervaring het meest tot leven komt onder goede begeleiding. Ik hoop echter dat ik naast de theorie ook de praktijk voor jullie wat meer tot leven heb kunnen brengen.

Namaste!

Verdere informatie: 
Li,Q. (2018). Shirin-Yoku, de kunst en wetenschap van het bosbaden. Utrecht: Lev. 
https://www.oneearth.org/welcome-to-the-wood-wide-web/

Het is de tijd van het jaar dat de kersenbloesem bloeit – een tradioneel Japans feest, dat voor mij een associatie legde met Shinrin Yoku: bosbaden.

Shinrin Yoku is een van origine Japanse therapievorm waarbij middels alle zintuigen het contact met de natuurlijke omgeving wordt aangegaan, meestal gedurende een zeer langzame wandeling in het bos. Shinrin Yoku is in Japan een onderdeel van het reguliere gezondheidszorgprogramma en is ook in Nederland en België aan een flinke opmars bezig – zowel wat betreft praxis als onderzoek.  

“De kunst van bosbaden is de kunst van verbinding maken met de natuur via je zintuigen”, aldus Qing Li, vicevoorzitter van de Internationale Vereniging voor Natuur- en Bosgeneeskunde. Het onderliggende idee is dat de mens een inherent onderdeel van de natuur is en heelt door het contact met deze natuur aan te gaan. Enter ecopsychologie.

De aanwezigheid van de stof phytonciden in de lucht in het bos zorgt voor stressreductie, verbetering van slaap en algeheel welbevinden. Ook de aanwezigheid van fractals, structuren die opgebouwd zijn uit zelfgelijkende structuren, zouden bijdragen aan het positieve effect van Shinrin Yoku. Deze fractals vind je terug in bijvoorbeeld boomschorsen, maar ook in menselijk DNA.  

Recent onderzoek ondersteunt de heilzame werking van bosbaden. Hansen en collega’s (2017) melden dat Shinrin Yoku en therapie in natuurlijke settings leiden tot vermindering van fysiologische maten van stress, positieve effecten hebben op COPD, vaatziekten en hoge bloeddruk en bijdragen aan de behandelgin van depressie. Chia-Pin en collega’s (2017) rapporteren een vermindering van negatieve stemmingsequivalenten en een toename van goede gemoedstoestand na een eenmalige Shinrin Yoku sessie van 2 uur. De gebruikte onderzoeken behoeven replicatie in Westerse culturen, onder goede methodologische voorwaarden.

In de tussentijd gun ik het jullie om deze prachtige vorm van in de natuur aanwezig te zijn te mogen ervaren. Wellicht brengt het jou iets moois, en breng jij er de natuur iets moois voor terug.

Bronnen en leestips: 
Chia-Pin, Y., Chia-Min L., Ming-Jer T., Yu-Chieh T. & Chun-Yu C.  Effects of Short Forest Bathing Program on Autonomic Nervous System Activity and Mood States in Middle-Aged and Elderly Individuals.  Internatiornal Journal of Environmental research and Public Health (2017). 
Hansen, MM., Jones, R. & Tochini, K. Shinrin-Yoku (Forest Bathing) and Nature Therapy: A State-of-the-Art Review. Internatiornal Journal of Environmental research and Public Health (2017). 
Li,Q. (2018). Shirin-Yoku, de kunst en wetenschap van het bosbaden. Utrecht: Lev. 

Voor een interview met Qing Li, zie: https://www.rootsmagazine.nl/bomen-en-planten/bosbaden/

Laat ik beginnen met te schrijven dat ik hoop dat jullie fijne Paasdagen hebben gehad. 

In een eerdere blog schreef ik dat de verbinding met natuur versterkt kan worden door de cycli van de natuur te volgen en daar rituelen aan te koppelen. De kracht van dergelijke rituelen is dat ze leiden tot bewustzijn, stilstaan, meer verbinding met jezelf / de ecologieen waar je deel van uitmaakt en tot toegewijd handelen.

De lente wordt van oudsher ingeluid door het Paasfeest, het feest van de nieuwe lente, de wedergeboorte van de natuur. Symbolisch staat de lente voor visie, geboorte, creativiteit en bezieling. De centrale vraag voor en lenteritueel is, wat of welk deel van je leven wil je nog manifesteren? Dit kunnen praktische dingen zijn, zoals een opgeruimd huis, een betere balans tussen privé en werk; maar ook meer ervaringsgerichte onderwerpen, zoals meer verbinding met anderen ervaren, een positiever beeld van jezelf hebben, of minder snel boos worden.  

Het ritueel begint dan ook met jezelf de vraag te stellen, wat je zou willen manifesteren of meer aanwezig zou willen zien in je leven. Als je een antwoord op die vraag hebt, zoek je een plek of een voorwerp in de natuur die symbool staat voor datgene wat jij in je leven terug wil zien. Onderzoek de plek (of het voorwerp) goed en gebruik daarbij al je zintuigen: wat zie, hoor, voel, ruik en proef je? Stel jezelf daarna de volgende vragen: Wat spreekt je aan aan de plek c.q. het voorwerp? Als je hier bent, wat doe je dan? Hoe voel je je, en hoe gedraag je je? Probeer je een zo gedetailleerd mogelijk beeld te vormen van hoe jij wil dat jouw leven eruit ziet wanneer je op deze plek bent. 

Stel jezelf vervolgens de vraag, wat ervoor nodig is om te komen waar je wil zijn. Probeer bijvoorbeeld naar de plek / het voorwerp toe te lopen en vraag je bij elke stap af, wat de volgende stap is die je kan nemen om dichter bij de plek of het voorwerp te komen. Soms kan dit overweldigend zijn en leiden tot twijfel. Een vraag die ik dan helpend vind, kom uit de positieve psychologie: wat is de kleinst mogelijke stap die ik nu, op dit moment kan nemen om dichter bij mijn doel te komen? Die stap mag heel klein zijn; zoals tegen iemand zeggen dat je een eigen bedrijf wil starten wanneer dat je doel is, of hallo zeggen tegen iemand wanneer je meer vrienden zou willen hebben.

Maak vervolgens een foto van de plek of neem het voorwerp mee naar huis en zet deze op een zichtbare plek. Stel jezelf elke ochtend de vraag wat je kan doen om dichter bij je doel te komen, en elke avond hoe het heeft uitgepakt. Het vraagt wat tijd en aandacht, maar levert ook een waardevol leven op.

Ik wens jullie een fijne week, en een vruchtbare lente toe.

Terug van tijdelijk weggeweest: mijn blog over ecopsychologie! Het topic is natuuropstellingen.

Een opstelling is een manier om niet direct zichtbare relaties binnen een (menselijke) ecologie te onderzoeken met als doelen inzicht te geven, eventuele knelpunten herkennen, erkennen en wegnemen. De verreweg bekendste vorm van opstellingen is de familieopstelling. Daarbij wordt doorgaans gewerkt door (menselijke) deelnemers in een bepaalde positie in de (menselijke) ecologie te plaatsen. 

Bij natuuropstellingen wordt echter gewerkt door gebruik te maken van natuurlijke elementen, zoals bomen, stenen of takken die in een bepaalde positie staan. Naast therapeutisch werk, wordt op deze wijze de menselijke ecologie direct gelinkt aan niet-menselijke ecologie en ontstaan er nieuwe relaties (*kruisbestuiving* ) tussen deze verschillende onderdelen. Deze manier van werken sluit goed aan bij het systemisch werken zoals beschreven door Georges Bateson (1979) en spreekt direct Creatura, de taal van de verbeelding, aan.

Mijn praktijkervaring sluit aan bij deze theorie. Deelnemers kiezen onbewust de elementen en relaties die precies aansluiten bij de te onderzoeken ecologie – ook wanneer deze in eerste instantie niet zichtbaar zijn. Zo ontdekte een deelnemer bij het onderzoeken van de relaties binnen haar team dat de boom die ze voor haar collega had gekozen wellicht het best zichtbaar was, maar dat de boom die ze voor zichzelf had gekozen de meeste vertakkingen / relaties met andere bomen had. Dit was enkel zichtbaar van een ander perspectief en sloot aan bij haar tot dan toe onbewuste ervaring. Ook kan de hele perceptie van natuurlijke elementen veranderen naarmate de therapie vordert. Een deelnemer zag na afloop de vertakkingen van haar boom, die stonden voor haar rationele en emotionele kant, niet meer terug; ze waren samengevloeid. Bijna alle deelnemers bleven na afloop een band voelen met “hun” elementen.

Ik hoop dat ik jullie heb weten te inspireren om jullie praktijk naar buiten te brengen en met deze mooie methode – die ik zelf leerde van De Buitenpsychologen – aan de slag te gaan. Ik wens jullie veel werkplezier toe! 

Bronnen:
Definitie opstellingen: https://lnkd.in/dAC3rMm3).
Voor meer informatie over de Buitenpsychologen, zie: www.debuitenpsychologen.nl
Lees meer over de theorie van Bateson in: Bateson, G. (1979). Mind and Nature: A necessary unity. London: Wildwood

Verbinding met natuur versterken kan onder andere door de cycli van de natuur te volgen en daar rituelen aan te koppelen. In deze cycli worden 4 polen of fases beschreven; 4 windrichtingen (Oost, Zuid, West, Noord), 4 seizoenen (lente, zomer, herfst, winter), 4 levensfases (geboorte, kindertijd, adolescentie, volwassenheid).

In veel inheemse culturen, maar ook in de Antroposofie, worden deze polen gevierd met bepaalde (overgangs)rituelen. De kracht van dergelijke rituelen is dat ze leiden tot bewustzijn, stilstaan, meer verbinding met jezelf / de ecologieen waar je deel van uitmaakt en leiden tot toegewijd handelen.  

De symboliek achter bovengenoemde polen komt overeen. Hier zal ik ze uitleggen aan de hand van de 4 seizoenen en verder uitwerken in een ritueel.

Lente:              Geboorte, creativiteit, bezieling
Zomer             Plezier, genieten,  manifesteren
Herfst             Introspectie, loslaten, ordenen
Winter:            Bezinning, terugkeren naar jezelf, afsterven, acceptatie

Het opmaken van de balans voor de start van het nieuwe jaar is inherent aan de symboliek van de winter. Een dergelijk winterritueel zou je als volgt kunnen vormgeven. Stel jezelf de volgende vragen: zijn er het afgelopen jaar dingen anders gegaan dan ik had gehoopt of gewenst? Hoe kan dat? Zijn er dingen die ik nog niet heb afgerond of geaccepteerd? Wat kan ik doen om dit af te sluiten? Welke successen heb ik mogen vieren? Zijn er dingen die ik wil achterlaten? Wat wil ik de komende seizoenen meenemen? Wat mag meer aandacht krijgen? Wat mag in de lente tot groei komen?

Zijn er nog acties nodig voor de dingen die je achter je wilt laten om afsluiting te krijgen? Moet je nog iemand spreken, zijn er nog spullen die opgeruimd moeten worden? Doe dat dan deze winter. Bedenk vervolgens een afscheidsritueel voor alles dat je wil loslaten. Schrijf bijvoorbeeld alles op afzonderlijke briefjes, maak een vuurtje waar je deze een voor een ingooit terwijl je kijkt hoe ze verbranden. Of ga aan de oever van een rivier staan, verzamel takjes, en spreek hetgeen je wil loslaten een voor een uit terwijl je de takjes in de rivier gooit en kijkt hoe ze wegdrijven.  

Vervolgens koop je een zaadje / bloembol voor alle zaken die je tot groei wil laten komen. Zaai ze in terwijl je er een bordje bijzet met een woord / symbool voor hetgeen je wil laten groeien. Stel je o concreet mogelijk voor wat je wil doen, hoe dat voelt, wat je doet en denkt. 
 Welke eerste stap kan je nu zetten om er dichterbij te komen? Verzorg de zaadjes / bollen goed, terwijl je je telkens deze stappen in je hoofd herhaalt. 

Ik wens jullie allemaal een gelukkig en vruchtbaar nieuw jaar toe!

In mijn vorige blogs schreef ik over de basis van ecopsychologie en aankopingspunten voor ecotherapie. Essentieel bij ecotherapie is dat de unieke relatie tussen de persoon en de andere onderdelen van het ecosysteem centraal staat.

Harper en collega’s (2019) adviseren te starten met het in kaart brengen van iemands ecologische identiteit. Zij verdelen personen daarbij in aversief, receptief en verbonden. Bij aversiviteit is de houding ten opzichte van de natuurlijke omgeving negatief,vingegeven door negatieve associaties / traumata. Bij receptiviteit is deze houding neutraal / positief. De persoon ervaart zichzelf niet als onderdeel van een ecologie en hanteert een praktische verhouding met het ecosysteem. Bij verbinding is de relatie met natuur sterk en ervaart miemand zichzelf als onderdeel van het ecosysteem.   

Bij een aversie voor natuur kan binnenskamers gestart worden met het achterhalen van de oorzaak van de aversie. Bij traumata kan lichaamsgericht werk nuttig zijn, zowel voor het verwerken van traumata / emoties en het herstellen van de (individuele) relatie met het lichaam, de individuele natuur. Bij negatieve associaties kan exposure aan metaforen / verhalen met natuurlijke elementen, afbeeldingen van natuurlijke taferelen of natuurlijke materialen zoals planten of takjes ingezet worden.  

Narratieve technieken kunnen ingezet worden. Narratieve exposure therapie / actieve imaginatie kan gebruikt worden om traumata te verwerken en de relatie met de natuurlijke leefomgeving te herstellen. Het ontwikkelen van een future template kan daarbij nuttig zijn. Externaliserende technieken met behulp van natuurlijke materialen kunnen ingezet worden om de individuele problematiek en de relatie met de natuurlijke omgeving te onderzoeken. Op basis hiervan kan gekeken worden welke verandering in de relatie met de natuurlijke omgeving gewenst is, en welke eerste stappen hierin genomen kunnen worden. 

Als dit werk gedaan is, kan wellicht een voorzichtig stappenplan gemaakt worden om verdere uitbreiding van de ecologische identiteit te bewerkstelligen. Hierbij kunnen bijvoorbeeld technieken uit de positieve psychologie ingezet worden.

Ik hoop jullie geïnspireerd te hebben om jullie praktijk meer naar buiten te brengen. De volgende fases – receptief en verboden – zal ik volgende blogs beschrijven. 

Ter inspiratie:
*Duncan, R. (2018). Nature in Mind: Systemic Thinking and Imagination in Ecopsychology and Mental Health. London / New York: Routledge.
*Harper N.J. (2019). Nature-Based Therapy: A Practitioner’s Guide to Working Outdoors with Children, Youth, and Families (Segal J., Rose K., 1rst ed). New Society Publishers. 
*www.debuitenpsychologen.nl

In deze blog ga ik in op ecopschologie en -therapie. Ik schreef eerder dat het onderscheid tussen natuur – cultuur en subject – object binnen westerse cultuur ertoe heeft geleid dat onze connectie met de anders-dan-menselijke wereld is verstoord. Het herstel hiervan is het werkveld van ecopsychologie.

Thedore Roszak (1992) stelt dat wanneer een synthese tussen de innerlijke psychologische wereld en de ecologische buitenwereld bereikt wordt, een op milieu / ecologie gebaseerde standaard voor mentale gezondheid kan worden ontwikkeld. George Bateson (1979) wijst in dit kader op het belang van verhalen en dan niet de (rationele) concepten die in deze verhalen voorkomen, maar eerder de verbeelding en terugkerende patronen. Deze aanpak vergt het gebruik van een andere taal dan de taal van concepten / objectiviteit, die pleroma wordt genoemd.  

Deze taal, creatura genoemd, omschrijft levende systemen; mensen zijn onderdelen van deze systemen. Dit gedachtegoed is uitgewerkt tot systeemtherapie, waarbij begrippen als circulaire causaliteit, maar ook observatie en het stellen van relationele vragen centraal staan. Systeemtherapie wordt gebruikt voor groepen personen (gezin, bijvoorbeeld), en kan worden toegepast op ecologieën. 

Een systemische werkwijze is daarbij geschikt voor het in kaart brengen van de relaties tussen mensen en de niet-menselijke wereld en de instandhouders van deze relaties. Via bewustmaking en systemische interventies kan gepoogd worden om deze relaties te verbeteren. Hierbij kan gebruik gemaakt worden van actieve verbeelding, bijvoorbeeld met behulp van narratief-therapeutische en creatieve technieken. 

De taal van het lichaam mag hierbij niet vergeten worden. Levine en Frederick (2012) wezen op de relatie tussen emotionele stress, traumata en lichamelijke reacties / klachten, hetgeen onvoldoende wordt meegenomen in verbale therapieën. Lichaamsgericht werken kan daarbij een belangrijke en krachtige werkwijze zijn in natuurgericht therapeutisch werk.

Tot slot: een belangrijk punt wanneer de taal van creatura of imaginatie gebruikt wordt, is dat het niet louter om fantasie gaat, maar om hermeneutiek, waarbij ervaring wordt omgezet in (subjectieve) kennis. Hoewel dit geen gewoongoed in wetenschappelijk werk is, komt dit proces terug in ervarignsgerichte / clientgerichte psychotherapieen. Deze therapievormen zijn geschikt voor het onderzoeken van mens – niet-mens relaties. 

En zie hier: een aantal mooie aanknopingspunten voor ecotherapeutisch werk. Ik wens jullie veel inspiratie / werkplezier!

Bronnen: 
Bateson, G. (1979). Mind and Nature: A necessary unity. London: Wildwood.
Duncan, R. (2018). Nature in Mind: Systemic Thinking and Imagination in Ecopsychology and Mental Health. London / New York: Routledge.
Roszak, T. (1992). The voice of the earth. Michigan: Simon & Schuster.
Levine, P. & Frederick, A (2012). Waking the Tiger: Healing Trauma. Berkely, CA: North Atlantic Press.